Zakaz sprzedaży ziemi rolnej przedłużony do 2036 roku — co zmienia nowa ustawa?

Zakaz sprzedaży państwowej ziemi rolnej obowiązuje w Polsce już od 2016 roku. Teraz, po podpisaniu nowej ustawy przez Prezydenta Karola Nawrockiego, moratorium zostało przedłużone do 30 kwietnia 2036 roku. Co dokładnie zmienia ta ustawa i kto nie może kupić ziemi rolnej z zasobu Skarbu Państwa?

Co zmienia ustawa o obronie polskiej ziemi rolnej?

Ustawa podpisana 10 marca 2026 roku robi jedną zasadniczą rzecz: blokuje sprzedaż gruntów z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa na kolejne 10 lat — do 30 kwietnia 2036 roku. Poprzednie moratorium wygasało z końcem kwietnia 2026 roku, więc bez tej regulacji ziemia państwowa mogłaby trafić na rynek już za kilka tygodni.

Poza przedłużeniem zakazu ustawa wprowadza drugą istotną zmianę. Dotychczas KOWR mógł sprzedawać nieruchomości rolne do 2 hektarów bez zgody Ministra Rolnictwa. Ten limit rośnie teraz do 5 hektarów. To odblokowanie proceduralne — mniejsze działki będą mogły zmieniać właściciela sprawniej, bez konieczności czekania na decyzję ministerialną.

Dlaczego zakaz sprzedaży obowiązuje już od 2016 roku?

Historia sięga akcesji Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku. Polska wynegocjowała wówczas 12-letni okres przejściowy, w którym obywatele innych państw UE potrzebowali zezwolenia MSWiA na zakup polskich gruntów rolnych. Kiedy ten okres wygasał — w maju 2016 roku — Sejm uchwalił ustawę o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Zakaz obowiązywał przez 5 lat, następnie był przedłużany. Teraz dostaje kolejną dekadę.

Skala poprzedniego handlu ziemią była ogromna. W 2013 roku z zasobu państwowego sprzedawano nawet 150 tysięcy hektarów rocznie. Po wprowadzeniu zakazu limit spadł do 5 tysięcy hektarów. Ta zmiana dosłownie zatrzymała wyprzedaż.

Kto nie może kupić ziemi rolnej z zasobu państwowego?

Zakaz dotyczy przede wszystkim podmiotów, które nie spełniają definicji rolnika indywidualnego. Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego precyzuje to pojęcie bardzo konkretnie. Rolnik indywidualny to osoba fizyczna, która jednocześnie:

• posiada kwalifikacje rolnicze (wykształcenie lub odpowiedni staż pracy),
• jest właścicielem lub dzierżawcą gospodarstwa do 300 hektarów,
• mieszka od co najmniej 5 lat w gminie, gdzie znajduje się jedno z jego gospodarstw,
• osobiście prowadzi to gospodarstwo.

Jeśli którykolwiek z tych warunków nie jest spełniony — nabycie ziemi rolnej z zasobu publicznego jest wykluczone lub wymaga zgody KOWR. Podmioty zagraniczne, firmy inwestycyjne, fundusze, osoby fizyczne traktujące ziemię jako lokatę kapitału — żaden z tych podmiotów nie nabywa ziemi z Zasobu Skarbu Państwa bez odrębnej procedury administracyjnej.

Co z zakupem na rynku prywatnym?

Ustawa zamraża sprzedaż państwowej ziemi rolnej. Obrót na rynku prywatnym podlega innym przepisom — ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego z 2016 roku, która nakłada szereg ograniczeń i przyznaje KOWR prawo pierwokupu. Nieruchomości poniżej 1 hektara może kupić praktycznie każdy. Powyżej tego progu — konieczne jest spełnienie warunków lub uzyskanie zgody Dyrektora Generalnego KOWR.

Mimo tych barier zjawisko wykupu ziemi przez podmioty zagraniczne poprzez podstawione osoby — tzw. słupy — jest realnym problemem. Według raportu przygotowanego dla Parlamentu Europejskiego tą drogą mogło trafić do obcych rąk ponad 200 tysięcy hektarów polskiej ziemi. W 2023 roku cudzoziemcy kupili około 2193 hektarów gruntów rolnych — to mniej niż rok wcześniej, kiedy było to ponad 5100 hektarów, ale trend jest niepokojący: udział ziemi rolnej w zakupach cudzoziemców wzrósł z 11% w 2015 roku do 39% w 2023 roku.

Jak wygląda dziś rynek ziemi rolnej w Polsce?

Ceny gruntów rolnych osiągają historyczne poziomy. Według danych GUS z marca 2026 roku średnia cena gruntów ornych wynosi około 60–80 tysięcy złotych za hektar, przy czym Wielkopolska bije rekordy — tam dobre grunty klas I–IIIa kosztują nawet 123 333 zł/ha. Na drugim biegunie jest zachodniopomorskie ze średnią 43 600 zł/ha.

Dzierżawa pozostaje dominującą formą użytkowania ziemi z zasobu państwowego. W 2024 roku KOWR wydzierżawiał ponad 1,045 miliona hektarów. Przeciętna stawka czynszu w Polsce to około 1700 zł za hektar rocznie, jednak w Wielkopolsce i na Kujawach stawki przekraczają 2500–3000 zł. To naturalny skutek ograniczonej podaży i rosnącego popytu — szczególnie wśród rolników chcących powiększyć gospodarstwa.

Jaką rolę pełni KOWR w obrocie ziemią rolną?

Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, powołany w 2017 roku z połączenia Agencji Rynku Rolnego i Agencji Nieruchomości Rolnych, działa jako główny administrator zasobu. Do jego kluczowych kompetencji należy zarządzanie dzierżawami, organizowanie przetargów (przede wszystkim ograniczonych — dostępnych wyłącznie dla rolników indywidualnych) oraz wykonywanie prawa pierwokupu i prawa nabycia przy transakcjach prywatnych.

Od 2016 roku KOWR złożył 504 oświadczenia o skorzystaniu z prawa pierwokupu, obejmując w ten sposób ponad 8 458 hektarów ziemi. Skorzystał też z prawa nabycia w 47 przypadkach, obejmując kolejne 943 hektary. To realna bariera dla spekulacyjnych transakcji na rynku prywatnym.

Podniesienie limitu sprzedaży z 2 do 5 hektarów bez zgody ministra ma odblokować handel małymi, często zabudowanymi nieruchomościami z zasobu. Według danych resortu rolnictwa transakcje z tego przedziału stanowiły ponad jedną trzecią wszystkich wniosków ministerialnych, choć obejmowały ułamek ogólnej sprzedawanej powierzchni. Nowa reguła skróci czas oczekiwania dla rolników przejmujących pojedyncze działki na powiększenie gospodarstwa.

Co z wyjątkami od zakazu sprzedaży?

Nawet przy obowiązującym moratorium ustawa przewiduje szereg wyjątków. Sprzedaż ziemi z zasobu państwowego jest możliwa m.in. na rzecz:

• rolników indywidualnych powiększających gospodarstwo rodzinne,
• jednostek samorządu terytorialnego,
• inwestorów realizujących inwestycje celu publicznego (transport, parki przemysłowe, budownictwo mieszkaniowe),
• parków narodowych w celach ochrony przyrody.

Spod ograniczeń wyłączone są też nieruchomości przeznaczone na cele nierolne oraz grunty położone w granicach specjalnych stref ekonomicznych.

Co ustawa mówi rolnikom na przyszłość?

Dzierżawa — nie zakup — pozostaje główną drogą do korzystania z państwowej ziemi rolnej przez najbliższe 10 lat. Dla rolników indywidualnych planujących rozwój oznacza to konieczność budowania portfela dzierżaw zamiast własności. To model, który środowisko rolnicze od dawna popierało — tańszy wejściowo, choć wymagający długoterminowych umów i stabilności warunków.

Jednocześnie wejście ustawy nie zamknęło dyskusji. Organizacje rolnicze zgłaszają potrzebę systemowych zachęt dla właścicieli gruntów prywatnych do zawierania legalnych umów dzierżawy — np. w postaci ulg w podatku rolnym. Bez tego rynek dzierżaw prywatnych może pozostawać w szarej strefie, a presja na ceny dzierżaw państwowych — rosnąć.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy zakaz sprzedaży ziemi rolnej dotyczy wszystkich gruntów w Polsce?
Nie. Zakaz obejmuje wyłącznie nieruchomości z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, czyli ziemię należącą do państwa. Obrót ziemią prywatną jest możliwy, ale podlega ograniczeniom wynikającym z ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego — w tym prawu pierwokupu KOWR i wymogom dotyczącym nabywców.

Kto to jest rolnik indywidualny w rozumieniu prawa?
To osoba fizyczna, która spełnia jednocześnie cztery warunki: ma kwalifikacje rolnicze, posiada lub dzierżawi gospodarstwo do 300 hektarów, mieszka od co najmniej 5 lat w gminie, gdzie leży jedno z jego gospodarstw, oraz osobiście prowadzi to gospodarstwo. Brak choćby jednego z tych warunków wyklucza status rolnika indywidualnego.

Czy cudzoziemiec może kupić ziemię rolną w Polsce?
Zakup ziemi z zasobu państwowego jest niemożliwy dla cudzoziemców. Na rynku prywatnym zakup nieruchomości rolnej powyżej 1 hektara wymaga spełnienia warunków lub uzyskania zgody KOWR. Obywatele UE od 2016 roku nie potrzebują zezwolenia MSWiA, ale podlegają tym samym ograniczeniom co Polacy.

Co się zmienia dla rolników od 30 kwietnia 2026 roku?
Zakaz sprzedaży państwowej ziemi zostaje przedłużony o kolejne 10 lat. Równocześnie KOWR zyskuje możliwość samodzielnej sprzedaży nieruchomości do 5 hektarów bez konieczności uzyskiwania zgody ministra rolnictwa — wcześniej limit wynosił 2 hektary.

Ile kosztuje dzierżawa ziemi rolnej z KOWR?
Stawki zależą od regionu i klasy gleby. Średnia krajowa w 2025 roku wynosiła około 1700 zł za hektar rocznie. W Wielkopolsce i na Kujawach czynsz przekracza 2500–3000 zł/ha, natomiast na Podkarpaciu można dzierżawić grunty już od około 1150 zł/ha.